«ایست قلبی» و «حملهٔ قلبی» دو عبارتی هستند که بسیاری از افراد آن‌ها را به جای یکدیگر به کار می‌برند؛ در حالی که این دو، وضعیت‌هایی کاملاً متفاوت‌اند و هرکدام واکنش متفاوتی می‌طلبند. دانستن این تفاوت ساده می‌تواند در لحظهٔ بحران، به تصمیم درست و نجات جان یک انسان کمک کند.

به زبان ساده، حملهٔ قلبی یک مشکل «گردش خون» است و ایست قلبی یک مشکل «الکتریکی». در ادامه، هر دو را جداگانه بررسی می‌کنیم و توضیح می‌دهیم در هرکدام چه باید کرد.

حملهٔ قلبی چیست؟

حملهٔ قلبی زمانی رخ می‌دهد که یکی از سرخرگ‌های خون‌رسان به عضلهٔ قلب (سرخرگ‌های کرونری) مسدود شود. در بیشتر موارد، علت این انسداد یک لختهٔ خون است. بخشی از عضلهٔ قلب که خون و اکسیژن کافی دریافت نمی‌کند، اگر به‌موقع درمان نشود، به‌تدریج آسیب می‌بیند و از بین می‌رود.

نکتهٔ مهم این است که در حملهٔ قلبی، قلب معمولاً از تپیدن بازنمی‌ایستد و بیمار اغلب هوشیار است.

نشانه‌های حملهٔ قلبی

نشانه‌های حملهٔ قلبی ممکن است ناگهانی و شدید باشند یا به‌آرامی و با شدت کم شروع شوند و حتی گاهی بیایند و بروند. شایع‌ترین نشانه‌ها عبارت‌اند از:

  • درد، فشار، سنگینی یا ناراحتی در مرکز یا سمت چپ قفسهٔ سینه که ممکن است به بازو، گردن، فک یا پشت انتشار یابد؛
  • تنگی نفس؛
  • عرق سرد؛
  • تهوع یا استفراغ و احساسی شبیه سوءهاضمه؛
  • سرگیجه یا احساس سبکی سر؛
  • رنگ‌پریدگی پوست.

به گفتهٔ مؤسسهٔ ملی قلب، ریه و خون آمریکا (NHLBI)، نشانه‌های حملهٔ قلبی در افراد مختلف و میان زنان و مردان می‌تواند متفاوت باشد. برای مثال، خستگی غیرعادی و بی‌دلیل، گاهی برای چند روز، در زنان شایع‌تر است. انجمن قلب آمریکا نیز یادآوری می‌کند که زنان بیشتر از مردان ممکن است تنگی نفس، تهوع و استفراغ یا درد پشت و فک را تجربه کنند.

در حملهٔ قلبی چه باید کرد؟

  1. بی‌درنگ با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید؛ حتی اگر مطمئن نیستید که حملهٔ قلبی است. در حملهٔ قلبی هر دقیقه اهمیت دارد.
  2. بیمار را خودتان با خودرو به بیمارستان نرسانید و اجازه ندهید خودش رانندگی کند، مگر آنکه اپراتور اورژانس چنین توصیه‌ای کرده باشد.
  3. بیمار را در وضعیتی آرام و راحت، مثلاً نشسته با تکیه‌گاه، قرار دهید.
  4. از دستورهای اپراتور اورژانس پیروی کنید. طبق راهنمای سامانهٔ سلامت بریتانیا (NHS)، اگر فرد به آسپرین حساسیت ندارد، جویدن یک قرص ۳۰۰ میلی‌گرمی آسپرین در زمان انتظار برای آمبولانس توصیه می‌شود.
  5. هوشیاری و تنفس بیمار را مدام زیر نظر داشته باشید. اگر بیمار از هوش رفت و به‌طور طبیعی نفس نمی‌کشد، احتمالاً دچار ایست قلبی شده است؛ در این صورت احیای قلبی ریوی را آغاز کنید.

ایست قلبی چیست؟

ایست قلبی زمانی رخ می‌دهد که قلب به‌طور ناگهانی و غیرمنتظره از پمپاژ خون بازمی‌ایستد. علت اصلی آن، به گفتهٔ NHLBI، اختلال‌های خطرناک ریتم قلب، یعنی فیبریلاسیون بطنی و تاکی‌کاردی بطنی است؛ در این حالت فعالیت الکتریکی قلب چنان آشفته می‌شود که دیگر خونی به مغز و اندام‌های حیاتی نمی‌رسد.

ایست قلبی بی‌خبر رخ می‌دهد: فرد در چند ثانیه از هوش می‌رود و اگر بی‌درنگ کمک نرسد، در عرض چند دقیقه جان خود را از دست می‌دهد. به گفتهٔ NHLBI، حدود نیمی از ایست‌های قلبی در افرادی رخ می‌دهد که از بیماری قلبی خود اطلاع نداشته‌اند.

نشانه‌های ایست قلبی

  • فروافتادن ناگهانی و از دست دادن هوشیاری؛
  • پاسخ ندادن به صدا زدن یا تکان دادن؛
  • نفس نکشیدن یا تنفس غیرطبیعی و نفس‌نفس‌زدن‌های بریده‌بریده؛
  • نداشتن نبض.

در ایست قلبی چه باید کرد؟

  1. با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و از فرد دیگری بخواهید نزدیک‌ترین دستگاه شوک قلبی خودکار (AED) را بیاورد.
  2. فشردن قفسهٔ سینه را بی‌درنگ آغاز کنید؛ محکم و سریع، در مرکز قفسهٔ سینه.
  3. به‌محض رسیدن AED، آن را روشن کنید و از دستورهای صوتی دستگاه پیروی کنید. دستگاه ریتم قلب را تحلیل می‌کند و فقط در صورت نیاز اجازهٔ شوک می‌دهد.
  4. احیا را تا رسیدن نیروهای اورژانس، یا تا زمانی که بیمار نشانه‌های بازگشت هوشیاری و تنفس طبیعی داشته باشد، ادامه دهید.

در ایست قلبی، تنها راه بازگرداندن بیمار، احیای قلبی ریوی و دفیبریلاسیون سریع است. برای آشنایی بیشتر با کارکرد این دستگاه، مقالهٔ «دستگاه شوک قلبی خودکار (AED) چیست و چگونه جان انسان‌ها را نجات می‌دهد؟» را بخوانید.

آیا حملهٔ قلبی می‌تواند به ایست قلبی منجر شود؟

بله. بیشتر حمله‌های قلبی به ایست قلبی نمی‌انجامند، اما حملهٔ قلبی می‌تواند ریتم خطرناکی در قلب ایجاد کند که به ایست قلبی منجر شود. به گفتهٔ بنیاد قلب بریتانیا (BHF)، بسیاری از ایست‌های قلبی در بزرگسالان بر اثر حملهٔ قلبی رخ می‌دهند. به همین دلیل، فردی که دچار حملهٔ قلبی شده است تا رسیدن کمک نباید تنها گذاشته شود.

البته ایست قلبی علت‌های دیگری هم دارد؛ از جمله بیماری عروق کرونر، بیماری دریچه‌های قلب، نقص‌های مادرزادی قلب و اختلال‌های ارثی ریتم قلب.

مقایسهٔ خلاصه

ویژگی حملهٔ قلبی ایست قلبی
ماهیت مشکل گردش خون: انسداد سرخرگ قلب الکتریکی: آشفتگی ریتم و توقف پمپاژ
هوشیاری بیمار معمولاً هوشیار است در چند ثانیه از هوش می‌رود
تپش قلب معمولاً ادامه دارد پمپاژ مؤثر متوقف می‌شود
شروع نشانه‌ها ناگهانی یا تدریجی ناگهانی و بی‌خبر
اقدام فوری تماس با ۱۱۵ و پیروی از دستور اپراتور تماس با ۱۱۵، احیای قلبی ریوی و استفاده از AED

سخن پایانی

در هر دو وضعیت، نخستین و مهم‌ترین کار تماس فوری با اورژانس است. اما در ایست قلبی، سرنوشت بیمار در همان چند دقیقهٔ نخست و پیش از رسیدن آمبولانس رقم می‌خورد؛ بنابراین آشنایی با احیای قلبی ریوی و دسترسی به دستگاه شوک قلبی خودکار در محل کار، مدرسه، باشگاه و فضاهای عمومی، می‌تواند تفاوت میان زندگی و مرگ باشد.

برای بررسی نیاز سازمان خود به دستگاه شوک قلبی خودکار، می‌توانید با کارشناسان درمان توس درخواست مشاوره ثبت کنید.

این مقاله صرفاً جنبهٔ آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین تشخیص و درمان پزشکی نیست. در هر وضعیت اضطراری، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

منابع