اگر روزی کسی پیش چشمتان ناگهان فروبیفتد و نفس نکشد، چند دقیقهٔ بعد شاید مهم‌ترین دقیقه‌های زندگی او باشد. خبر خوب این است که برای کمک کردن لازم نیست پزشک یا امدادگر باشید؛ احیای قلبی ریوی یا CPR مهارتی است که هر کسی می‌تواند یاد بگیرد و حتی بدون آموزش رسمی، با راهنمایی اپراتور اورژانس انجام دهد.

انجمن قلب آمریکا در راهنمای سال ۲۰۲۵ خود تأکید می‌کند که احیای قلبی ریوی باکیفیتِ زودهنگام و دفیبریلاسیون سریع، مهم‌ترین اقدام‌هایی هستند که با بهبود نتیجه در ایست قلبی بزرگسالان همراه‌اند. در این مقاله، مراحل احیای قلبی ریوی را برای افراد عادی، به زبان ساده و گام‌به‌گام مرور می‌کنیم.

احیای قلبی ریوی چیست و چرا مهم است؟

در ایست قلبی، قلب دیگر خون را پمپ نمی‌کند و مغز و اندام‌های حیاتی اکسیژن دریافت نمی‌کنند. فشردن قفسهٔ سینه در احیای قلبی ریوی، کار قلب را تا حدی جایگزین می‌کند و جریان خون اندکی را به مغز و قلب می‌رساند. این کار ایست قلبی را درمان نمی‌کند، اما زمان می‌خرد؛ تا دستگاه شوک قلبی خودکار (AED) برسد یا نیروهای اورژانس از راه برسند.

بر اساس راهنمای سال ۲۰۲۰ انجمن قلب آمریکا، احیای قلبی ریوی توسط افراد عادی شانس زنده‌ماندن را دو تا سه برابر می‌کند.

پیش از شروع: ایمنی و تشخیص

  1. ایمنی صحنه را بررسی کنید: مطمئن شوید محل برای شما و بیمار امن است؛ مثلاً خطر رفت‌وآمد خودرو یا برق‌گرفتگی وجود ندارد.
  2. هوشیاری را بررسی کنید: شانه‌های فرد را آرام تکان دهید و با صدای بلند بپرسید: «حالتان خوب است؟»
  3. تنفس را بررسی کنید: حداکثر ۱۰ ثانیه نگاه کنید که آیا به‌طور طبیعی نفس می‌کشد یا نه. نفس‌نفس‌زدن‌های گاه‌به‌گاه و بریده‌بریده، تنفس طبیعی نیست.

اگر فرد پاسخ نمی‌دهد و به‌طور طبیعی نفس نمی‌کشد، احتمال ایست قلبی را جدی بگیرید و بی‌درنگ وارد عمل شوید.

گام‌به‌گام احیای قلبی ریوی در بزرگسالان

گام ۱: تماس با اورژانس و درخواست AED

با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید یا از کسی بخواهید تماس بگیرد. اگر تنها هستید، تلفن را روی بلندگو بگذارید تا هم‌زمان با اپراتور صحبت کنید و احیا را آغاز کنید. از فرد دیگری بخواهید نزدیک‌ترین دستگاه AED را بیاورد.

گام ۲: قرار دادن بیمار و دست‌ها

  • بیمار را به پشت روی سطحی سفت، مانند زمین، قرار دهید. راهنمای ۲۰۲۵ انجمن قلب آمریکا توصیه می‌کند فشردن قفسهٔ سینه روی سطح سفت انجام شود.
  • کنار بیمار زانو بزنید.
  • پاشنهٔ یک دست را روی وسط قفسهٔ سینه بگذارید و دست دیگر را روی آن قرار دهید و در صورت امکان، انگشت‌ها را در هم قفل کنید.
  • بازوها را صاف نگه دارید و شانه‌هایتان را درست بالای دست‌ها قرار دهید.

گام ۳: فشردن قفسهٔ سینه

  • عمق: قفسهٔ سینه را حدود ۵ تا ۶ سانتی‌متر به پایین فشار دهید.
  • سرعت: ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در دقیقه؛ تقریباً دو بار در هر ثانیه.
  • بازگشت کامل: بعد از هر فشار، اجازه دهید قفسهٔ سینه کاملاً به حالت اول برگردد تا قلب دوباره از خون پر شود.
  • کمترین وقفه: فشردن قفسهٔ سینه را تا حد ممکن قطع نکنید.

گام ۴: تنفس دهان‌به‌دهان؛ فقط اگر آموزش دیده‌اید

اگر آموزش ندیده‌اید یا نمی‌خواهید تنفس دهان‌به‌دهان بدهید، فقط فشردن قفسهٔ سینه را بی‌وقفه ادامه دهید. راهنمای ۲۰۲۵ انجمن قلب آمریکا نیز به اپراتورهای اورژانس توصیه می‌کند افراد عادی را برای احیای بزرگسالان، به انجام «احیا فقط با دست» راهنمایی کنند.

اگر آموزش دیده‌اید، می‌توانید پس از هر ۳۰ بار فشردن قفسهٔ سینه، ۲ تنفس بدهید؛ هر تنفس حدود یک ثانیه و به اندازه‌ای که قفسهٔ سینه به‌وضوح بالا بیاید.

گام ۵: استفاده از AED به‌محض رسیدن

به‌محض رسیدن دستگاه شوک قلبی خودکار، آن را روشن کنید و از دستورهای صوتی‌اش پیروی کنید. دستگاه هنگام تحلیل ریتم قلب از شما می‌خواهد بیمار را لمس نکنید و فقط در صورت نیاز اجازهٔ شوک می‌دهد. پس از شوک، یا اگر شوک لازم نباشد، طبق دستور دستگاه فشردن قفسهٔ سینه را بی‌درنگ از سر بگیرید.

گام ۶: ادامه تا رسیدن کمک

احیا را ادامه دهید تا:

  • نیروهای اورژانس برسند و کار را به دست بگیرند؛
  • بیمار به‌طور طبیعی نفس بکشد یا نشانه‌های بازگشت هوشیاری داشته باشد؛
  • یا از شدت خستگی دیگر نتوانید ادامه دهید.

فشردن قفسهٔ سینه کار خسته‌کننده‌ای است و کیفیت آن پس از چند دقیقه کاهش می‌یابد. اگر فرد دیگری حضور دارد، هر یک تا دو دقیقه جای خود را عوض کنید.

احیای کودکان متفاوت است

در کودکان و نوزادان، ایست قلبی معمولاً به دلیل مشکلات تنفسی رخ می‌دهد و روش احیا، از جمله عمق فشار و اهمیت تنفس‌دادن، با بزرگسالان تفاوت دارد. راهنمای ۲۰۲۵ انجمن قلب آمریکا نیز برای کودکان، احیای همراه با تنفس را توصیه می‌کند. اگر با کودکان سروکار دارید، شرکت در دورهٔ عملی احیای کودکان بهترین راه یادگیری است. در شرایط اضطراری، از دستورهای اپراتور اورژانس پیروی کنید.

چند باور نادرست

  • «ممکن است آسیب بزنم»: انجمن قلب آمریکا توصیه می‌کند افراد عادی در هر مورد مشکوک به ایست قلبی احیا را آغاز کنند؛ زیرا حتی اگر قلب فرد از کار نیفتاده باشد، خطر آسیب ناشی از احیا اندک است. در ایست قلبی، بزرگ‌ترین خطر، انجام ندادن هیچ کاری است.
  • «بدون آموزش نمی‌توانم»: احیا فقط با دست، بدون آموزش هم ممکن است و اپراتور اورژانس می‌تواند شما را گام‌به‌گام راهنمایی کند.
  • «باید منتظر آمبولانس ماند»: سرنوشت بیمار اغلب در همان چند دقیقهٔ نخست و پیش از رسیدن آمبولانس رقم می‌خورد.

خلاصهٔ احیا در یک نگاه

مرحله چه باید کرد؟
تشخیص پاسخ نمی‌دهد و طبیعی نفس نمی‌کشد
تماس اورژانس ۱۱۵ و درخواست AED
محل فشار وسط قفسهٔ سینه، با پاشنهٔ دست
عمق و سرعت ۵ تا ۶ سانتی‌متر، ۱۰۰ تا ۱۲۰ بار در دقیقه
تنفس فقط در صورت آموزش: ۳۰ فشار و ۲ تنفس
AED به‌محض رسیدن، روشن کنید و از دستورهایش پیروی کنید

سخن پایانی

احیای قلبی ریوی مهارتی است که شاید روزی جان یکی از عزیزانتان، همکارانتان یا یک رهگذر را نجات دهد. خواندن این راهنما گام نخست است؛ گام بعدی، شرکت در یک دورهٔ عملی کمک‌های اولیه و احیای قلبی ریوی است تا در لحظهٔ بحران، با اطمینان عمل کنید.

برای آشنایی بیشتر، مقاله‌های «زنجیرهٔ بقا در ایست قلبی» و «دستگاه شوک قلبی خودکار (AED) چیست؟» را بخوانید. اگر می‌خواهید محل کار یا مجموعهٔ خود را به دستگاه شوک قلبی خودکار مجهز کنید، می‌توانید با کارشناسان درمان توس درخواست مشاوره ثبت کنید.

این مقاله صرفاً جنبهٔ آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین آموزش عملی احیای قلبی ریوی نیست. در هر وضعیت اضطراری، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و از دستورهای اپراتور پیروی کنید.

منابع