بسیاری از افراد با دیدن دستگاه شوک قلبی خودکار (AED) در یک مکان عمومی، از خود می‌پرسند: «اگر روزی لازم شد، از کجا بدانم باید از آن استفاده کنم؟ اگر به کسی شوک بدهم که نیاز ندارد چه؟» همین تردیدها گاهی باعث می‌شود دستگاهی که در چند قدمی بیمار است، در دقیقه‌های حیاتی استفاده نشود؛ در حالی که استفاده از دستگاه AED بسیار ساده‌تر از آن است که بیشتر افراد تصور می‌کنند.

در این مقاله توضیح می‌دهیم چه زمانی باید از AED استفاده کرد، چه زمانی نیازی به آن نیست، در موقعیت‌های خاص چه احتیاط‌هایی لازم است و کدام باورهای رایج دربارهٔ این دستگاه نادرست‌اند.

قاعدهٔ اصلی استفاده از دستگاه AED

پاسخ ساده است. به گفتهٔ راهنمای شورای احیای بریتانیا، فردی که فروافتاده، پاسخ نمی‌دهد و به‌طور طبیعی نفس نمی‌کشد، احتمالاً دچار ایست قلبی شده است. در این حالت باید:

  1. با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید؛
  2. فشردن قفسهٔ سینه را آغاز کنید؛
  3. از کسی بخواهید دستگاه AED را بیاورد و به‌محض رسیدن، آن را روشن کنید و پدها را به قفسهٔ سینهٔ برهنهٔ بیمار بچسبانید.

افزون بر این، نکتهٔ مهم این است که تشخیص نیاز به شوک بر عهدهٔ شما نیست؛ بر عهدهٔ دستگاه است. AED ریتم قلب را تحلیل می‌کند و فقط در صورتی اجازهٔ شوک می‌دهد که ریتم قلب بیمار به آن نیاز داشته باشد. اگر دستگاه اعلام کند شوک لازم نیست، به این معنا نیست که خراب است؛ دستگاه را خاموش نکنید، پدها را جدا نکنید و طبق دستور آن، احیا را ادامه دهید.

چه زمانی نیازی به وصل کردن AED نیست؟

در مقابل، اگر فرد هوشیار است، صحبت می‌کند، به شما پاسخ می‌دهد یا به‌طور طبیعی نفس می‌کشد، دچار ایست قلبی نیست و نباید پدهای AED را به او وصل کرد. برای مثال، فردی که درد قفسهٔ سینه دارد و احتمالاً دچار حملهٔ قلبی شده، اما هوشیار است، به دستگاه شوک نیاز ندارد؛ او به تماس فوری با اورژانس و مراقبت پزشکی نیاز دارد.

با این حال، راهنمای شورای احیای بریتانیا توصیه می‌کند در مواردی مانند حملهٔ قلبی، دستگاه AED از روی احتیاط به محل آورده شود؛ تا اگر بیمار دچار ایست قلبی شد، بی‌درنگ از آن استفاده کنید. برای آشنایی بیشتر، مقالهٔ «تفاوت ایست قلبی و حملهٔ قلبی» را بخوانید.

احتیاط‌ها در موقعیت‌های خاص

AED تقریباً هیچ موقعیت «ممنوعی» ندارد؛ اما در چند موقعیت خاص، رعایت نکته‌هایی ساده لازم است. یادتان باشد که هیچ‌کدام از این احتیاط‌ها نباید استفاده از دستگاه را به‌طور جدی به تأخیر بیندازد.

آب و قفسهٔ سینهٔ خیس

اگر بیمار در آب است، او را از آب بیرون بیاورید و قفسهٔ سینه‌اش را پیش از چسباندن پدها خشک کنید. با این حال، صلیب سرخ آمریکا یادآوری می‌کند که فراهم‌کردن محیط خشک نباید دفیبریلاسیون را به تأخیر بیندازد.

چسب‌های دارویی روی پوست

برخی بیماران چسب‌های دارویی روی قفسهٔ سینه دارند. پد AED را مستقیم روی این چسب‌ها نچسبانید؛ زیرا ممکن است مانع رسیدن انرژی شوک شوند و باعث سوختگی‌های کوچک پوستی شوند. چسب را، ترجیحاً با دستکش، بردارید و محل را پاک کنید و سپس پد را بچسبانید.

باتری قلب (پیس‌میکر) یا دفیبریلاتور کاشتنی

استفاده از AED برای فردی که باتری قلب یا دفیبریلاتور کاشتنی دارد، بی‌خطر است. این دستگاه‌ها معمولاً به شکل برآمدگی کوچکی زیر پوست، اغلب زیر ترقوه، دیده یا لمس می‌شوند. بنابراین فقط پد را مستقیم روی آن نچسبانید و آن را کمی دورتر قرار دهید. احیا و دفیبریلاسیون را به خاطر وجود این دستگاه‌ها به تأخیر نیندازید.

موی زیاد روی قفسهٔ سینه

موی زیاد گاهی مانع چسبیدن کامل پدها می‌شود و دستگاه ممکن است پیام بررسی پدها را بدهد. در این صورت، اگر تیغ در کیف دستگاه موجود است، موی محل چسباندن پدها را سریع بتراشید. با این حال، طبق راهنمای صلیب سرخ آمریکا، در بیشتر موارد نیازی به تراشیدن نیست و دفیبریلاسیون نباید به انتظار تیغ بماند.

کودکان و نوزادان

بر اساس راهنمای ۲۰۲۵ انجمن قلب آمریکا، در کودکان نیز AED باید هرچه زودتر وصل شود. برای کودکان زیر ۸ سال، در صورت وجود، از پدهای مخصوص کودک یا حالت کودک دستگاه استفاده کنید. اما اگر این امکان در دسترس نیست، از دستگاه و پدهای بزرگسالان استفاده کنید؛ به شرط آنکه پدها با هم تماس نداشته باشند. کودکان بالای ۸ سال را می‌توان با AED معمولی درمان کرد.

بارداری

بارداری مانع استفاده از AED نیست. بیانیهٔ علمی انجمن قلب آمریکا دربارهٔ ایست قلبی در بارداری تصریح می‌کند که اقدام‌های نجات‌بخشی مانند دفیبریلاسیون نباید به دلیل بارداری دریغ شوند. به عبارت دیگر، نجات جان مادر بهترین راه برای حفظ جان جنین نیز هست.

ایمنی امدادگر و اطرافیان

هنگامی که دستگاه ریتم قلب را تحلیل می‌کند یا شوک می‌دهد، هیچ‌کس نباید بیمار را لمس کند. همچنین دستگاه پیش از شوک با پیام صوتی همه را از این موضوع آگاه می‌کند. به گفتهٔ راهنمای شورای احیای بریتانیا، اگر از دستورهای دستگاه پیروی کنید، خطر قابل‌توجهی برای دریافت شوک توسط امدادگر وجود ندارد.

باورهای نادرست دربارهٔ AED

  • «ممکن است به کسی که لازم ندارد شوک بدهم.» نادرست است؛ زیرا دستگاه فقط در صورتی اجازهٔ شوک می‌دهد که ریتم قلب بیمار به آن نیاز داشته باشد. راهنمای شورای احیای بریتانیا تصریح می‌کند که AEDهای امروزی بسیار قابل‌اعتمادند و احتمال آسیب‌رساندن آن‌ها به فردی که فروافتاده، بسیار ناچیز است.
  • «فقط پزشکان و امدادگران اجازه دارند از AED استفاده کنند.» نادرست است؛ زیرا AED برای استفادهٔ عموم مردم طراحی شده و افراد آموزش‌ندیده نیز با آن جان انسان‌ها را نجات داده‌اند.
  • «شوک قلب ایستاده را دوباره راه می‌اندازد.» دقیق نیست؛ زیرا دفیبریلاسیون برای اصلاح ریتم‌های آشفته‌ای مانند فیبریلاسیون بطنی است. اگر ریتم بیمار نیازمند شوک نباشد، دستگاه شوک نمی‌دهد و شما را به ادامهٔ احیای قلبی ریوی راهنمایی می‌کند.
  • «اگر شوک لازم نبود، کار تمام است.» نادرست است. در این حالت، فشردن قفسهٔ سینه را طبق دستور دستگاه ادامه دهید و پدها را جدا نکنید؛ دستگاه پس از مدتی دوباره ریتم قلب را بررسی می‌کند.
  • «بهتر است منتظر آمبولانس بمانم.» نادرست است؛ زیرا شانس زنده‌ماندن با هر دقیقه تأخیر در دفیبریلاسیون حدود ۱۰ درصد کاهش می‌یابد؛ پس هر ثانیه اهمیت دارد.

خلاصه در یک نگاه

وضعیت اقدام
پاسخ نمی‌دهد و طبیعی نفس نمی‌کشد تماس با ۱۱۵، فشردن قفسهٔ سینه و استفاده فوری از AED
هوشیار است یا طبیعی نفس می‌کشد AED را وصل نکنید؛ با اورژانس تماس بگیرید و دستگاه را نزدیک نگه دارید
قفسهٔ سینهٔ خیس بیمار را از آب دور و سینه را سریع خشک کنید
چسب دارویی روی سینه چسب را بردارید و محل را پاک کنید
باتری قلب یا دفیبریلاتور کاشتنی پد را مستقیم روی دستگاه نچسبانید
کودک زیر ۸ سال در صورت وجود، پد یا حالت کودک؛ در غیر این صورت پد بزرگسال بدون تماس پدها با هم
بارداری مانع استفاده نیست

سخن پایانی

در پایان، مهم‌ترین چیزی که باید دربارهٔ استفاده از دستگاه AED به خاطر بسپارید این است: اگر کسی پاسخ نمی‌دهد و به‌طور طبیعی نفس نمی‌کشد، از دستگاه استفاده کنید و به راهنمایی آن اعتماد کنید. بزرگ‌ترین اشتباه در ایست قلبی، استفاده‌نکردن از دستگاه از ترس اشتباه‌کردن است.

برای آشنایی بیشتر، مقاله‌های «دستگاه شوک قلبی خودکار (AED) چیست؟» و «احیای قلبی ریوی گام‌به‌گام» را بخوانید. برای آشنایی با دستگاه شوک قلبی خودکار درمان توس یا بررسی نیاز مجموعهٔ خود، می‌توانید درخواست مشاوره ثبت کنید.

این مقاله صرفاً جنبهٔ آموزشی و اطلاع‌رسانی دارد. روند دقیق استفاده، هشدارها و نکات ایمنی هر دستگاه در دفترچهٔ راهنمای رسمی آن آمده است. در هر وضعیت اضطراری، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و از دستورهای اپراتور و دستگاه پیروی کنید.

منابع