ایست قلبی ناگهانی بی‌خبر از راه می‌رسد؛ در خیابان، محل کار، باشگاه ورزشی یا خانه. در این لحظه قلب به‌جای تپیدن منظم دچار آشفتگی الکتریکی می‌شود و دیگر خون را به مغز و اندام‌های حیاتی نمی‌رساند. در چنین شرایطی فاصلهٔ میان زندگی و مرگ به چند دقیقه کاهش می‌یابد و آنچه سرنوشت بیمار را تغییر می‌دهد، اقدام سریع اطرافیان است: تماس با اورژانس، شروع احیای قلبی ریوی و استفاده از دستگاه شوک قلبی خودکار.

در این مقاله توضیح می‌دهیم دستگاه شوک قلبی خودکار یا AED چیست، چگونه کار می‌کند، چرا زمان در استفاده از آن اهمیتی حیاتی دارد و چرا افراد عادی نیز می‌توانند با اطمینان از آن استفاده کنند.

دستگاه شوک قلبی خودکار (AED) چیست؟

AED کوتاه‌شدهٔ عبارت Automated External Defibrillator، به معنای «دفیبریلاتور خارجی خودکار» است. این دستگاه قابل‌حمل، ریتم الکتریکی قلب را از طریق دو پد چسبی که روی قفسهٔ سینهٔ بیمار قرار می‌گیرد، تحلیل می‌کند. اگر ریتمی تهدیدکنندهٔ حیات و قابل درمان با شوک تشخیص دهد، با اعمال یک شوک الکتریکی کنترل‌شده تلاش می‌کند ریتم طبیعی قلب را بازگرداند.

ویژگی مهم AED این است که برای استفادهٔ افرادی طراحی شده که پزشک یا امدادگر حرفه‌ای نیستند. دستگاه با پیام‌های صوتی، و در بسیاری از مدل‌ها با تصویر و نوشته روی نمایشگر، کاربر را گام‌به‌گام راهنمایی می‌کند.

در ایست قلبی ناگهانی چه اتفاقی می‌افتد؟

در بسیاری از موارد ایست قلبی، ریتم منظم قلب جای خود را به فعالیت الکتریکی آشفته‌ای به نام «فیبریلاسیون بطنی» (VF) می‌دهد. در این حالت بطن‌ها به‌جای انقباض مؤثر فقط می‌لرزند و خون پمپ نمی‌شود. «تاکی‌کاردی بطنی بدون نبض» نیز ریتم خطرناک دیگری است که به ایست قلبی می‌انجامد. درمان قطعی این دو ریتم، شوک الکتریکی یا همان «دفیبریلاسیون» است.

ایست قلبی با حملهٔ قلبی یکی نیست

حملهٔ قلبی زمانی رخ می‌دهد که یکی از سرخرگ‌های خون‌رسان به عضلهٔ قلب مسدود شود؛ بیمار معمولاً هوشیار است و ممکن است درد قفسهٔ سینه داشته باشد. در ایست قلبی اما قلب ناگهان از پمپاژ مؤثر بازمی‌ایستد، فرد از هوش می‌رود و تنفس طبیعی ندارد. حملهٔ قلبی گاهی به ایست قلبی منجر می‌شود، اما این دو وضعیت با هم تفاوت دارند.

AED چگونه کار می‌کند؟

روند کلی استفاده از دستگاه شوک قلبی خودکار، در بیشتر مدل‌ها شامل این مراحل است:

  1. روشن‌کردن دستگاه: با فشردن دکمهٔ روشن یا بازکردن درِ دستگاه، راهنمای صوتی آغاز می‌شود.
  2. چسباندن پدها: پدها مطابق تصویرِ روی آن‌ها، روی قفسهٔ سینهٔ برهنهٔ بیمار چسبانده می‌شوند.
  3. تحلیل ریتم قلب: دستگاه ریتم قلب را به‌طور خودکار تحلیل می‌کند؛ در این مرحله هیچ‌کس نباید بیمار را لمس کند.
  4. اعمال شوک در صورت نیاز: اگر ریتم نیازمند شوک باشد، دستگاه آماده می‌شود و از همه می‌خواهد از بیمار فاصله بگیرند. در دستگاه‌های نیمه‌خودکار، کاربر دکمهٔ شوک را فشار می‌دهد و در دستگاه‌های تمام‌خودکار، شوک بدون نیاز به فشردن دکمه اعمال می‌شود.
  5. ادامهٔ احیا: پس از شوک، یا اگر شوک لازم نباشد، دستگاه کاربر را به ادامهٔ فشردن قفسهٔ سینه راهنمایی می‌کند و پس از مدتی دوباره ریتم قلب را بررسی می‌کند.

نکتهٔ اطمینان‌بخش این است که AED فقط زمانی اجازهٔ شوک می‌دهد که ریتم قلب بیمار واقعاً به آن نیاز داشته باشد. به تصریح راهنمای شورای احیای بریتانیا، استفاده از AED نمی‌تواند حال بیمار را بدتر کند.

روند دقیق استفاده، هشدارها و نکات ایمنی هر دستگاه در دفترچهٔ راهنمای رسمی آن آمده است. این مقاله جایگزین آموزش عملی احیای قلبی ریوی نیست.

چرا هر دقیقه اهمیت دارد؟

در ایست قلبی، زمان تعیین‌کننده‌ترین عامل است. بر اساس راهنمای شورای احیای بریتانیا، شانس زنده‌ماندن بیمار با هر دقیقه تأخیر در دفیبریلاسیون حدود ۱۰ درصد کاهش می‌یابد. به همین دلیل توصیه می‌شود شوک، در صورت امکان، ظرف ۳ تا ۵ دقیقه پس از ایست قلبی اعمال شود. آمبولانس به‌ندرت می‌تواند در این فاصلهٔ کوتاه به محل برسد؛ بنابراین بهترین راه، استفاده از AED توسط کسی است که همان‌جا حضور دارد.

پژوهش‌ها نیز همین را نشان می‌دهند. در مطالعه‌ای که سال ۲۰۰۰ در مجلهٔ پزشکی نیوانگلند منتشر شد، مأموران حراست چند کازینو با دستگاه AED به بیماران دچار ایست قلبی کمک کردند. از بیمارانی که ایست قلبی‌شان در حضور دیگران رخ داده بود و نخستین شوک را ظرف سه دقیقه دریافت کرده بودند، ۷۴ درصد تا زمان ترخیص از بیمارستان زنده ماندند. در کارآزمایی بزرگ «دفیبریلاسیون با دسترسی عمومی» نیز که سال ۲۰۰۴ در همین مجله منتشر شد، تعداد بازماندگان در مکان‌هایی که داوطلبان افزون بر احیای قلبی ریوی برای استفاده از AED آموزش دیده بودند، حدود دو برابر مکان‌هایی بود که فقط آموزش احیا داده شده بود.

چه کسی می‌تواند از AED استفاده کند؟

پاسخ کوتاه این است: تقریباً هر کسی. مؤسسهٔ ملی قلب، ریه و خون آمریکا (NHLBI) تأکید می‌کند که حتی افراد آموزش‌ندیده نیز می‌توانند در شرایط اضطراری از AED استفاده کنند؛ چون دستگاه خودش به کاربر می‌گوید چه کند. راهنمای شورای احیای بریتانیا هم یادآوری می‌کند که افراد آموزش‌ندیده با همین دستگاه جان انسان‌ها را نجات داده‌اند و نداشتن آموزش نباید مانع استفاده از AED شود.

با این حال، گذراندن دورهٔ کمک‌های اولیه و احیای قلبی ریوی اعتمادبه‌نفس افراد را در لحظهٔ بحران بیشتر می‌کند. انجمن قلب آمریکا استفاده از AED را سومین حلقهٔ «زنجیرهٔ بقا» می‌داند؛ پس از تماس با اورژانس و شروع احیای قلبی ریوی. بر اساس راهنمای سال ۲۰۲۰ این انجمن، احیای قلبی ریوی توسط افراد عادی شانس زنده‌ماندن را دو تا سه برابر می‌کند.

در لحظهٔ بحران چه باید کرد؟

  1. هوشیاری و تنفس فرد را بررسی کنید؛ اگر پاسخ نمی‌دهد و به‌طور طبیعی نفس نمی‌کشد، احتمال ایست قلبی را جدی بگیرید.
  2. با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و از فرد دیگری بخواهید نزدیک‌ترین دستگاه AED را بیاورد.
  3. فشردن قفسهٔ سینه را بی‌درنگ آغاز کنید.
  4. به‌محض رسیدن AED، آن را روشن کنید و از دستورهای صوتی دستگاه پیروی کنید.
  5. تا رسیدن نیروهای اورژانس، احیا را مطابق راهنمای دستگاه ادامه دهید.

AED را کجا باید نصب کرد؟

هدف از نصب AED در فضاهای عمومی این است که دستگاه در کمترین زمان ممکن به بیمار برسد. به همین دلیل، مکان‌های پرتردد و مکان‌هایی که افراد زیادی در آن‌ها حضور دارند، اولویت بیشتری دارند؛ مانند فرودگاه‌ها و ایستگاه‌های مترو، مراکز خرید، باشگاه‌ها و مجموعه‌های ورزشی، مدارس و دانشگاه‌ها، ادارات و مجتمع‌های بزرگ و همچنین مراکز درمانی.

دستگاه باید در جایی مشخص و در دسترس قرار گیرد، با علامت‌گذاری روشن معرفی شود و به‌طور منظم بررسی شود. پدهای چسبی و باتری تاریخ مصرف دارند؛ برای مثال، طبق راهنمای شورای احیای بریتانیا، عمر نگهداری پدهای استفاده‌نشده معمولاً ۳ تا ۵ سال است. در همهٔ موارد، دستورالعمل سازندهٔ دستگاه ملاک است.

درمان توس و دستگاه شوک قلبی خودکار ایرانی

شرکت دانش‌بنیان تجهیزات پیشرفته درمان توس، مطابق مستندات شرکت، نخستین تولیدکنندهٔ مستقل دستگاه شوک قلبی خودکار در ایران است که تأییدیهٔ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را برای تولید این دستگاه دریافت کرده است. برای آشنایی بیشتر با دستگاه شوک قلبی خودکار درمان توس یا بررسی نیاز سازمان خود، می‌توانید درخواست مشاوره ثبت کنید.

منابع